Boletus Dill.: Fr.

borowik

owocniki

Owocniki zazwyczaj duże, o trzonie masywnym, zgrubiałym pośrodku lub u postawy; jest on zwykle pokryty siateczką. Hymenofor rurkowy. Miąższ i rurki niektórych gatunków przebarwiają się po uszkodzeniu. Wysyp zarodników oliwkowobrązowawy. Zarodniki wrzecionowate, gładkie.

Sporocarps usually big with massive stipe, often clavate. Stipe surface usually with reticulation. Hymenophore from tubes. Flesh and other parts of sporocarps at some species bruising blue. Spore print olive-brown. Spores fusiform, smooth.

występowanie

W Europie ok. 30(25) gatunków (w Polsce ok. 15). Wyrastają na ziemi. Tworzą związki mikoryzowe z drzewami szpilkowymi i liściastymi.

In Europe ca. 30 species. Terrestrial. Mycorrhizal partners to conifers and hardwoods.

wartość (Importance)

Większość gatunków jadalna. Część gatunków jest gorzka w smaku lub niejadalna, trujące tylko na surowo lub niedogotowane. Borowik szatański (Boletus satanas) jest trujący w stanie surowym, ale wbrew obiegowej opinii bardzo rzadko występuje na terenie Polski, jedynie na glebach wapiennych, wymaga ciepłych stanowisk. Pod potoczną nazwą "szatana" jest zwykłe rozumiany goryczak żółciowy (Tylopilus felleus).

Most species edible. Some of unpleasant taste (bitter) or inedible. Poisonous only when raw on not thoroughly cooked. Controversial Satan's Bolete (Boletus satanas) is poisonous only when raw, it very rarely appear on territory of Poland as it needs warm localites on limestone.

dla grzybiarzy

Borowiki to kapeluszowe grzyby rurkowe. Owocniki zwykle są duże, masywne, często z maczugowato rozszerzonym trzonem (szczególnie u młodych egzemplarzy). Powierzchnia trzonu zwykle pokryta jest siateczką lub ziarenkami. Owocnik w zależności od gatunku różnie zabarwiony, także w jaskrawych odcieniach czerwieni i żółci. Są wśród nich gatunki jadalne i niejadalne i trujące na surowo. Z punktu widzenia grzybiarzy dzielimy je na dwie grupy: prawdziwki i "kolorowe borowiki".

space

Kolorowe borowiki - bo część tych gatunków borowików ma pory dojrzałych owocników czerwone lub pomarańczowe, miąższ wielu sinieje albo barwa kapelusza nie jest brązowa jak u prawdziwków.

oznaczanie borowików

diagramy
plansza do oznaczania
Borowiki oznacza się praktycznie wyłącznie po cechach widocznych gołym okiem, nieraz subtelnych. Cechy mikroskopowe (z jednym wyjątkiem) nie mają znaczenia. Aby określić gatunek borowika potrzebne są następujące dane, które trzeba stwierdzić i zanotować już przy zbiorze owocników:

space

- obecność i barwa siateczki na powierzchni trzonu, ta może być bardzo delikatna i widoczna najlepiej lub wyłącznie w górze trzonu (w

space

- barwa porów - u młodych owocników i u starszych, bardziej reprezentatywna jest barwa porów dojrzałych owocników, u młodych z niemal zamkniętym kapeluszem może być nietypowa,

space

Po poprzecznym rozkrojeniu owocnika należy zanotować:

- zmianę barwy miąższu na przekroju poprzecznym, miąższ może być niezmienny lub błękitniejący lub siniejący, reakcja barwna może być natychmiastowa, szybka lub powolna; intensywność barwy może może być duża lub może ona być blada; w różnych miejscach przekroju poprzecznego (podstawa trzonu, miąższ w kapeluszu) może być różny przebieg zmiany barwy,

space

space

space

space

space

space

Klucz do Boletus (borowik)
gatunekcechy charakterystycznesiedlisko, występowanie
Boletus projectellus
Boletus projectellus (borowik wrzosowy [borowik wrzosowiskowy, borowik wysmukły]) edibleGREJ
powierzchnia strzonu głęboko żłobkowana; skórka kapelusza daleko wystająca poza jego brzeg
pod sosnami na teranach piaszczystych, wrzosowiskach
1. Pory początkowo białawe, potem żółte, dojrzałe oliwkowożółte. Sekcja: Boletus
1.1. Kapelusz ciemno czerwono-brązowy do czarnobrązowego i prawie czarnego.
 Boletus aereus (b. ciemnobrązowy) good edibletradered listGREJ
k. ciemny, czarno- do czekoladowo-brązowego; t. brązowy
pod dębami i kasztanowcem jadalnym
Boletus pinophilus
Boletus pinophilus (borowik sosnowy) (=pinicola) good edibletradeGREJ
k. ciemno czerwono-brązowy, zamszowaty lub nagi; t. jaśniej czerwonobrązowy, z czerwonobrązową siateczką
lasy iglaste; zwłaszcza pod sosnami
1.2. Kapelusz jasno-kremowy, kremowobrązowy do jasno-czerwono-brązowego lub orzechowo-brązowego.
Boletus edulis
Boletus edulis (borowik szlachetny) good edibletrade
k. jasno do ciemnobrązowego, młody nieco lepki, gładki; t. biały do jasno-brązowego z białą siateczką w górnej połowie
lasy iglaste i liściaste
pospolity
od początku lata
Boletus reticulatus
Boletus reticulatus (borowik usiatkowany) (=aestivalis) good edibletrade
k. b. jasny, kremowy do orzechowo brązowego; delikatnie zamszowaty; t. biały do brązowawego z jaśniejszą siateczką sięgającą do połowy lub podstawy
lasy liściaste
rzadki
od maja, czerwca do jesieni
 Boletus betulicola (b. brzozowy)
k. bardzo jasny białawy, ochrowy, t. jasny
pod brzozami
 Boletus carpinaceus (b. grabowy)
k. szarawy, t. brązowy
pod grabami
2. Pory czerwone, pomarańczowe, pomarańczowożółte. Sekcja: Luridi
2.1. Trzon z wyraźną siateczką.
Boletus luridus
Boletus luridus (borowik ponury) non edibleedible
Boletus luridus
k. żółtopomarańczowy do brunatnooliwkowego; m. słabo niebieszczeje; gruba, czerwonożółta, siateczka na t.
lasy liściaste i iglaste, parki
częsty
Boletus satanas
Boletus satanas (borowik szatański) toxicprotectedred listGREJ
k. jasnoszary, oliwkowoszary; t. w górze żółty, ku podstawie karminowo-czerwony; w górze żółtawo-czerwonawa siateczka; m. białawy, słabo błękitniejący; pory początkowo żółte, z wiekiem czerwone
w lasach dębowych i bukowych na wapieniu
ciepłolubny; w Polsce na kilku stanowiskach
Boletus rhodopurpureus
Boletus rhodopurpureus (borowik rudopurpurowy) (=Boletus purpureus ss. auct.) toxicGREJ
Boletus rhodopurpureus
Boletus rhodopurpureus
pory od początku krwisto-czerwone; cały owocnik przy dotyku intesnywnie siniejący; trzon czerwony z czerwoną siateczką; m. żółty, intensywnie siniejący; kapelusz winnoczerwony, bordo, purpurowy; pory bardzo szybko krwistoczerwone
w lasach dębowych i bukowych na wapieniu
ciepłolubny
Boletus rhodoxanthus
Boletus rhodoxanthus (borowik purpurowy) toxicred listGREJ
Boletus rhodoxanthus
podobny jak u B. satanas kapelusz początkowo białawy, potem od brzegu różowy; miąższ u młodych złotożółty; błękitnieje w kapeluszu, w trzonie praktycznie niezmienny
w lasach dębowych i bukowych na glebach obojętnych lub wapiennych
Boletus legaliae
Boletus legaliae (borowik LeGalovej) (=splendidus ssp. splendidus) toxicGREJ
Boletus legaliae
podobny do B. satanas, kapelusz szary, potem do brzegu czerwonaworóżowy; trz. różowoczerwony z grubą siateczką tej samej barwy; m. zielonkawożółty, błękitniejący w trzonie i w kapeluszu; zapach przyjemny
w lasach dębowych i bukowych
Boletus rubrosanguineus
Boletus rubrosanguineus toxicGREJ
Boletus rubrosanguineus
kapelusz szary, potem różowoczerwony; miąższ jednakowo niebieszczeje w trzonie i w kapeluszu; trzon różowoczerwony z grubą siateczką tego koloru
pod drzewami iglastymi, nie na wapieniu
2.2. Trzon bez siateczki o powierzchni nagiej, drobnokosmkowej lub łuseczkowatej.
Boletus erythropus
Boletus erythropus (borowik ceglastopory) good edible
Boletus erythropus
k. ciemnobrązowy, zamszowy; miąższ szybko i intensywnie sinieje
lasy iglaste i liściaste
dość częsty
od późnej wiosny
Boletus queletii
Boletus queletii (borowik gładkotrzonowy [borowik Queleta]) non ediblered listGREJ
k. brązowy do oliwkowego lub pomarańczowoczerwonego; m. słabo siniejący
lasy liściaste
3. Pory od początku żółte.
3.1. Trzon dość cienki i zwykle zwężający się ku podstawie.
Boletus pulverulentus
Boletus pulverulentus (borowik klinowotrzonowy [borowik omglony]) ediblered list
Boletus pulverulentus
przypomina pokrojem i wielkością porów podgrzybka; wszystkie części owocnika momentalnie sinieją i czernieją; k. zmiennej barwy, zwykle ciemno-kasztanowobrązowy, miedzianobrązowy; t. w górnej części żółty, ku podstawie czerwonawobrązowy
lasy liściaste i iglaste, na glebach piaszczystych, kwaśnych
niezbyt częsty
od lata do jesieni
3.2. Trzon grubszy i zwykle z rozszerzoną podstawą
3.2.1. Trzon bez siateczki; w lasach liściastych
Boletus luridiformis var. discolor
Boletus luridiformis var. discolor (borowik ceglastopory odmiana żonkilowa [borowik żonkilowy]) (=junquilleus, luridiformis var. junquilleus, erythropus var. discolor) ediblered listGREJ
miąższ cytrynowożółty, u podstawy trzonu winnoczerwony, silnie siniejący; k. żółtkowożółty; jest to forma borowik ceglastopory (Boletus erythropus) bez czerwonego barwnika
 
3.2.1.1 Trzon bez siateczki; w lasach liściastych
 Boletus fragrans (borowik kruchy) edibleGREJ
k. brązowy; miąższ lekko niebieszczejący
 
-- kapelusz jaśniejszy, ochrowobrązowy; miąższ niezmienny
 Boletus impolitus (borowik płowy) edibleGREJ
powierzchnia kapelusza równa; skórka kapelusza z wydłużonymi komórkami - typu trichderma
 
Boletus depilatus
Boletus depilatus edibleGREJ
powierzchnia kapelusza dołkowana, bruzdowana; skóka kapelusza z kulistymi komórkami (typu hymeniform)
 
3.2.2. Trzon z siateczką. Siateczka może być delikatna, wtedy widoczna przynajmniej w górnej części.
3.2.2.1. Smak miąższu gorzki
Boletus calopus
Boletus calopus (borowik żółtopory [borowik grubotrzonowy]) toxicred list
Boletus calopus
t. czerwony z czerwoną lub białą siateczką; k. szary do szaro- lub ochrowobrązowego.
na ubogich, piaszczystych i suchych glebach w lasach liściastych i iglastych
Boletus radicans
Boletus radicans (borowik korzeniasty) toxicnon edibleprotectedred listGREJ
Boletus radicans
żółte rurki, taki też trzon; kapelusz jasny szary do szarobrązowego; miąższ silnie siniejący i mniej lub bardziej wyraźnie gorzki
pod bukami i dębami na glebach wapiennych lub obojętnych
rzadki
3.2.2.2. Smak miąższu łagodny
3.2.2.2.1. Kapelusz różowy lub czerwony
Boletus regius
Boletus regius (borowik królewski) (=Boletus appendiculatus ssp. regius) edibleprotectedred listGREJ
t. cytrynowożółty; rurki złotożółte; miąższ nie błękitnieje
w lasach liściatych, pod bukami i dębami;
rzadki
3.2.2.2.2. Kapelusz nie jest różowy lub czerwony
Boletus appendiculatus
Boletus appendiculatus (borowik żółtobrązowy [borowik przyczepkowy]) ediblered listGREJ
t. cytrynowy do chromowożółtego bez akcentów czerwonych; rurki złotożółte; miąższ nieco błękitniejący; t. zwykle korzeniasto zakończony
lasy liściaste i mieszane
Boletus subappendiculatus
Boletus subappendiculatus (borowik górski) edibleGREJ
forma borowika żółtobrązowego (Boletus appendiculatus) rosnąca pod jodłami i świerkami i mająca niezmienny, niebłękitniejący miąższ
 
Boletus fechtneri
Boletus fechtneri (borowik złotobrązowy blednący [borowik blednący]) (=Boletus appendiculatus ssp. pallescens) ediblered listGREJ
forma borowika żółtobrązowego (Boletus appendiculatus) którego młode owocniki mają różowo-karminowy odcień dolnej części trzonu a kapelusz jest jasny srebrzystoszary, z wiekiem ciemniejący; miejsca uciśnięte brązowieją; miąższ żółty, +-siniejący
gleby wapienne, pod bukami
Copyright © 1998-2017 by Marek Snowarski – formularz kontaktowy/contact form
wersja publikacji 15.02.2017.www · ostatnio zmieniana/last modified 23.09.2014 · została utworzona/was created 03.01.1998
Zalinkuj tę stronę kodem (przykładowy tekst linku dostosuj do swoich potrzeb):
<a href="http://www.grzyby.pl/gatunki/Boletus.htm">borowik - Boletus - Grzyby Polski, Fungi of Poland grzyby.pl</a>