Jeśli masz swoje zdanie o potocznych nazwach grzybów nie wahaj się — pisz (link do formularza kontaktowego jest w moim nazwisku na dole strony).
Słownik zawiera rzeczywiście, współcześnie, używane potoczne (tzw. ludowe) nazwy grzybów. Pominięte zostały nazwy zgodne z oficjalnymi polskimi nazwami, takimi jakie stosuje się w atlasach (te znajdziesz w indeksie/skorowidzu nazw grzybów - link w listwie menu w nagłówku i na dole strony).

Jest wynikiem wieloletniej analizy potocznych wypowiedzi grzybiarzy na bio-forum.pl oraz w doniesieniach o występowaniu grzybów. Poszczególni grzybiarze stosują bądź nazwy polskie „oficjalne”, bądź potoczne, zwyczajowe. Często w odniesieniu do pewnych gatunków dana osoba stosuje nazwy potoczne, a do innych oficjalne.

Dla niektórych gatunków lub rodzajów niemal wyłącznie stosowane są nazwy potoczne zgodne z oficjalnymi. Dotyczy to następujących nazw: maślak, kurka, prawdziwek, borowik, podgrzybek, opieńka.

babie uszy

Gyromitra esculenta
piestrzenica kasztanowata (Gyromitra esculenta)
To piestrzenica kasztanowata (Gyromitra esculenta) — wiosenny grzyb, jeśli nieodpowiednio przygotowywany to niebezpiecznie trujący.

czarne łepki

Grzybiarze tak nazywają zwarte, jesienne, ciemnobrązowe formy podgrzybka złotoporego (Xerocomus chrysenteron). Póki młode to głęboko ciemnobrązowe aż niemal czarne.

kania, sowa

Macrolepiota procera
czubajka kania (Macrolepiota procera)
Macrolepiota rachodes
czubajka czerwieniejąca (Macrolepiota rachodes)
Te nazwy odnoszą się do niektórych (pospolitych) dużych gatunków z rodzaju czubajka (Macrolepiota). W szczególności do czubajki kani (Macrolepiota procera) i pośledniej jakości czubajki czerwieniejącej (Macrolepiota rachodes).

kołpaki, niemki, turki, chuchółki

kołpak, niemka
Rozites caperatus
płachetka zwyczajna (Rozites caperatus)
Grzyb pospolity w lasach sosnowych Pomorza i północnego-wschodu Polski — płachetka zwyczajna (Rozites caperatus) jest znany pod wieloma zwyczajowymi nazwami regionalnymi. Stosunkowo rzadko zbierany bo trudno utrafić w egzemplarze bez larw owadów.

kominki, cholewki

Craterellus cornucopioides
lejkowiec dęty (Craterellus cornucopioides)
Rzadko zbierany a dobry grzyb o dziwnym kształcie — lejkowiec dęty (Craterellus cornucopioides).

kozaki, koźlaki, koźlarze, koźlarki, kozoki, koźlarki itp. ale i stojaki

Wszystkie gatunki z rodzaju koźlarz (Leccinum), a jest ich kilkanaście, w tym kilka pospolitych, są dzielone przez grzybiarzy wg koloru kapelusza i/lub tego pod jakimi drzewami wyrastają (poszczególne gatunki są związane ścisłą mikoryzą z konkretnymi gatunki drzew).

Zwykle grzybiarze różnicują koźlarze brązowe (babki), koźlarze szare/siwe oraz koźlarze czerwone (osaki i krawce). Ale czasami np. tylko tak: „koźlarki i krawce” tzn. koźlarze nie-czerwone i czerwone.

Ciekawy termin stojaki odnosi się do koźlarzy szarych lub brązowych.

Patrz niżej bardziej szczegółowy opis poszczególnych grzybiarskich koźlarzy.

k. brązowe, babka, kozaki brzozowe, brzozak

Leccinum scabrum
koźlarz babka (Leccinum scabrum)
Należy tu najpospolitszy koźlarz babka (Leccinum scabrum) który rośnie pod brzozami, jego miąższ nie przebarwia się na cięciu. Być może rzadko używana potoczna nazwa „kozak biały” odnosi się do tego gatunku z racji na nieprzebarwiający się miąższ, a może do rzadkich gatunków o bardzo jasnym kapeluszu.

W grę wchodzą inne podobnie zabarwione, rzadsze gatunki, np. dość częsty koźlarz grabowy (Leccinum carpini) rosnący pod grabami różni się charakterem skórki kapelusza (jest bardziej zamszowa ze skłonnością do pękania) oraz płowożółtobrązową barwą kapelusza.

Nie ma jasności w odniesieniu do których koźlarzy niektórzy używają określenia „koźlarze brunatne” — być może chodzi o wszystkie nie-czerwone.

k. siwe (szare), koźlaki siwe, podbrzeźniak, kozak biały

Leccinum variicolor
koźlarz różnobarwny (Leccinum variicolor)
Najpewniej jest to częsty pod brzozami, raczej na terenach podmokłych lub bagnistych, koźlarz różnobarwny (Leccinum variicolor). Barwa kapelusza jest bardzo zmienna od ciemnoszaroczarnej do jasnoszarej. Charakterystyczna jest tendencja do sinozielonego przebarwiania się podstawy trzonu.

osaki, osiki itp.

koźlarze czerwone, kozaki czerwone, koźlaki czerwone
Leccinum aurantiacum
koźlarz czerwony (Leccinum aurantiacum)
Bardzo lubiane przez grzybiarzy, mniej lub bardziej czerwone (wpadające w ciepły brąz) koźlarze rosnące pod topolą osiką to koźlarz czerwony (Leccinum aurantiacum).

W obrębie rodzaju koźlarz (Leccinum) jest kilka gatunków o tak samo zabarwionym kapeluszu. Pod brzozą rośnie zwykle bardziej czerwony koźlarz pomarańczowożółty (Leccinum versipelle) mający też swoje potoczne nazwy np. krawiec. Kilka innych rzadkich gatunków czerwonych koźlarzy jest związanych z innymi gatunkami drzew (dąb, sosna, świerk).

krawiec, krawce

Leccinum testaceoscabrum
koźlarz pomarańczowożółty (Leccinum versipelle)
Mniej lub bardziej czerwone (wpadające w ceglasty brąz) koźlarze rosnące pod brzozą to koźlarz pomarańczowożółty (Leccinum versipelle).

W obrębie rodzaju koźlarz (Leccinum) jest kilka gatunków o tak samo zabarwionym kapeluszu. Pod osiką rośnie zwykle bardziej brązowoczerwony koźlarz czerwony (Leccinum aurantiacum) mający też swoje potoczne nazwy np. osak. Kilka innych rzadkich gatunków czerwonych koźlarzy jest związanych z innymi gatunkami drzew (dąb, sosna, świerk).

Sparassis crispa
siedzuń sosnowy (Sparassis crispa)

Nazwa potoczna odnosząca się do siedzunia sosnowego (Sparassis crispa). Dobry przykład gatunku chronionego bez racjonalnego uzasadnienia - jest to częsty pasożyt korzeni pospolitej w naszych lasach sosny.

Z oficjalną nazwą polską jest niejakie zamieszanie: było szmaciak gałęzisty, jest siedzuń sosnowy.

kurki, liszki i lisiczki oraz fałszywe kurki

Cantharellus cibarius
pieprznik jadalny (Cantharellus cibarius)
Hygrophoropsis aurantiaca
lisówka pomarańczowa (Hygrophoropsis aurantiaca)
Kurki to chyba najczęściej zbierane grzyby, ich naukowa nazwa to pieprznik jadalny (Cantharellus cibarius). Potoczne nazwy ludowe są wariacją słów: kura-kurka lub lisica-lisiczka-liszka

Łudząco do nich podobne (przynajmniej z daleka i na pierwszy rzut oka) może być równie często jeśli nie częściej występująca, niejadalna tzw. „fałszywa kurka”. Jej naukowa nazwa to lisówka pomarańczowa (Hygrophoropsis aurantiaca)

O ile kurki szczyt owocnikowania mają latem to lisówka pomarańczowa licznie występuje dopiero jesienią.

listopadówki

placeholder
Oficjalne nazwy polskie to zimówka aksamitnotrzonowa (epitet gatunku nawiązuje do zamszowatej powierzchni trzonu) lub płomiennica zimowa (tu nazwa rodzaju oddaje ogniste barwy kapelusza), pozostały człon nazwy określa porę owocnikowania. Listopadówki po jesiennych przymrozkach, czasem już w październiku ale w większej ilości późną jesienią w listopadzie i w dłuższych odwilżowych okresach zimy, nawet w końcu grudnia lub w styczniu.
· mglejarki, mglejarka — patrz świeczki

miodówka, miodaki, bagniak, łużak

Suillus variegatus
maślak pstry (Suillus variegatus)
To maślak pstry (Suillus variegatus) — nietypowy (bo nielepki) maślak. Nazwy wiążą się bżdź z miodową barwą, bądź z preferencjami siedliskowymi - tu częsta potoczna nazwa bagniak, rzadziej używa się terminu łużak.

olszówki

Paxillus involutus
krowiak podwinięty (Paxillus involutus)
To krowiak podwinięty (Paxillus involutus) pospolity, niegdyś często zbierany — jednak to grzyb wywołujący niebezpieczne zatrucia.

opieńki, opienka

Armillaria ostoyae
Kilka niemal identycznie wyglądających gatunków — opieńka miodowa (w szerokim znaczeniu) (Armillaria mellea sensu lato). Masowy grzyb pełni jesieni.

pociechy, poćce, podćce, gniewus

pociech, pociec, podciec, podsiec, podsiece
Boletus luridus
borowik ponury (Boletus luridus)
Boletus erythropus
borowik ceglastopory (Boletus erythropus)
Tu w grę wchodzą dwa dość częste gatunki borowików o mniej lub bardziej siniejącym miąższu i miejscach otartych oraz mniej lub bardziej czerwonopore i czerwonotrzonowe — borowik ponury (Boletus luridus) i borowik ceglastopory (Boletus erythropus).

Może się zdarzyć że nazwy potoczne są rozciągane na inne rzadkie gatunki „kolorowych” przedstawicieli rodzaju borowik (Boletus).

podgrzybki, siniaki

Xerocomus badius
podgrzybek brunatny (Xerocomus badius)
Wbrew pozorom często trudno dociec jaki zakres znaczeniowy ma dla danego grzybiarza nazwa podgrzybek. Zwykle obejmuje ona tylko podgrzybka brunatnego (Xerocomus badius), zwanego także siniakiem.

Inne gatunki z rodzaju podgrzybek (Xerocomus) grzybiarze zwykle różnicują jako „zajączki”. Czasem jednak nazwę podgrzybki stosują grzybiarze dla określenia zwartych, jesiennych, ciemnobrązowych form podgrzybka złotoporego (Xerocomus chrysenteron) tzw. „czarnych łepków”.

prawdziwek, borowik, prawy

prawdziwki, borowiki
Boletus reticulatus
borowik usiatkowany (Boletus reticulatus)
Boletus edulis
borowik szlachetny (Boletus edulis)
Różne określenia dla najbardziej pożądanego przez grzybiarzy gatunku — borowika szlachetnego (Boletus edulis). Czasem rozróżniają prawdziwki wiosenne czy letnie - to inny gatunek borowik usiatkowany (Boletus reticulatus).

purchawki

Scleroderma citrinum
tęgoskór
Grzybiarze określają tym mianem wszystko co z formy i zdolności do „kurzenia” przypomina mykologiczne purchawki (Lycoperdon) a więc także masowo występującego, pospolitego tęgoskóra cytrynowego (Scleroderma citrinum) i inne gatunki z tego rodzaju.

psiaki, trujaki, gadówki, gadziory

Wszelkie grzyby niezbierane, niejadalne, niekonieczne trujące (tych jest niewiele gatunków) zwane potocznie na różne sposoby.

siciarze, sitak, sitko, sitki itp.

sitaki, siciarze
Suillus bovinus
maślak sitarz (Suillus bovinus)
To bardzo pospolity maślak sitarz (Suillus bovinus). Niestety ma elastyczny, gumowaty miąższ co czyni go praktycznie nieprzydatnym do spożycia.

siniak, siniol itp.

Kłopotliwa nazwa zwyczajowa bo odnosi się do cechy jaką jest sinienie miąższu - rzecz dość częsta, obecna u wielu gatunków. W zależności od osoby i regionu nazwa ta bywa odnoszona do różnych gatunków podgrzybków ale zwłaszcza do podgrzybka brunatnego (Xerocomus badius). Może być odniesiona do piaskowca modrzaka (Gyroporus cyanescens), borowika ponurego (Boletus luridus) a nawet w stosunku do maślak sitarz (Suillus bovinus).

siwka, podzielonka

· stojaki — patrz koźlarze

surojadki

Russula cyanoxantha
gołąbek zielonawofioletowy (Russula cyanoxantha)
Potoczna nazwa dla jadalnych gatunków z rodzaju gołąbków (Russula).

szatan

Tylopilus felleus
goryczak żółciowy (Tylopilus felleus)
W 99% przypadków to potoczna nazwa goryczaka żółciowego (Tylopilus felleus). Ale z nazwą szatan jest nieco więcej zamieszania — szerzej piszę o tym tu.

świeczki, świeczka, panienki, parasolki, szlachcianki

Amanita fulva
muchomor rdzawobrązowy (Amanita fulva)
Regionalnie tradycyjnie zbierany (np. w centralnej Polsce) muchomor rdzawobrązowy (Amanita fulva).

zajączek, zajączki, zające

Xerocomus chrysenteron
podgrzybek złotopory (Xerocomus chrysenteron)
Xerocomus subtomentosus
podgrzybek zajączek (Xerocomus subtomentosus)
Tym mianem określa się bardzo pospolitego podgrzybka złotoporego (Xerocomus chrysenteron) (w grę wchodzą też inne bardzo podobne gatunki podgrzybków).

Część precyzyjnych grzybiarzy różnicuje tą nazwą rzadszego, roślejszego i niesiniejącego podgrzybka zajączka (Xerocomus subtomentosus) (i podobne do niego gatunki podgrzybków).

Ale można spotkać w doniesieniach i takie rozróżnienie „zajączki i zamszaki (lub aksamitaki)” odwołujące się do charakterystycznie krótkozamszowej powierzchni podgrzybka zajączka (Xerocomus subtomentosus).

zielonki, prośnianki

Tricholoma portentosum
gąska niekształtna (Tricholoma portentosum)
prośnianka siwa
Tricholoma equestre
gąska zielonka (Tricholoma equestre)
prośnianka żółta
Potoczna nazwa gąski zielonki (Tricholoma equestre). Sztandarowy grzyb raczej późnej jesienni w lasach iglastych. Gdy mówi się o „prośniankach żółtych i siwych” to ten drugi termin odnosi się do gąski niekształtnej (Tricholoma portentosum)
Copyright © 2012 by Marek Snowarski – formularz kontaktowy/contact form
wersja publikacji 15.02.2017.www · ostatnio zmieniana/last modified 10.10.2012 · została utworzona/was created 14.09.2012
Zalinkuj tę stronę kodem (przykładowy tekst linku dostosuj do swoich potrzeb):
<a href="http://www.grzyby.pl/slownik-wspolczesnie-uzywane-potoczne-ludowe-nazwy-grzybow.htm">Słownik współcześnie używanych potocznych (ludowych) nazw grzybów - Grzyby Polski, Fungi of Poland grzyby.pl</a>