Osłony

Modelowy owocnik grzyba kapeluszowego jest na wczesnym etapie rozwoju osłonięty dwoma chroniącymi go osłonami. Zewnętrzna osłona całkowita okrywa zawiązek owocnika, tak jak skorupka okrywa jajko. Dodatkowa wewnętrzna osłona częściowa okrywa hymenofor łącząc brzeg kapelusza z powierzchnią trzonu w jego górnej części. W miarę wzrostu, z rozerwanej osłony całkowitej, pozostaje u podstawy trzonu pochwa a na powierzchni kapelusza łatki; z rozerwanej osłony częściowej tworzy się pierścień na trzonie, czasem jej resztki zwieszają się z brzegu kapelusza.

Tak jest w modelowym przypadku. Przeglądając gatunki grzybów znajdziemy takie, które mają silnie wyrażone tylko niektóre elementy – pierścień i pochwę u muchomora zielonawego (Amanita phalloides), pierścień i łatki u muchomora czerwonego (Amanita muscaria) lub sam pierścień u płachetki zwyczajnej (Rozites caperatus). Jednak u większości gatunków osłony są tak słabe, że nawet u bardzo młodych owocników nie można ich dostrzec, a u wielu gatunków brak ich zupełnie, np. u twardzioszka przydrożnego (Marasmius oreades).

U wielu gatunków tylko jedna z osłon, całkowita lub częściowa, jest lepiej rozwinięta i przez to jej resztki są trwalsze, stają się dostrzegalne.

Resztki, nawet stosunkowo grubej, osłony są jednak, w porównaniu z zasadniczą częścią owocnika, dość delikatne. Dlatego z wiekiem lub pod wpływem opadów oddzielają się od owocników lub rozsypują tak, że często u starszych egzemplarzy są niedostrzegalne. Dlatego te cechy muszą być sprawdzane na młodych owocnikach, pozostających w dobrej kondycji. Resztki osłony mogą też być niechcący zniszczone przy chwytaniu i wyciąganiu owocnika. Grzybów do identyfikacji nie wolno odcinać u podstawy trzonu. Należy wyciągać je w całości, uprzednio nieco rozchyliwszy ściółkę wokół trzonu, chwytając z wyczuciem, w razie potrzeby podważając u podstawy trzonu tak, aby wyciągnąć nasadę trzonu z ewentualnie znajdującą się tam pochwą.

Tylko pochwa

Jeśli osłona całkowita jest grubsza a częściowa znikoma lub jej nie ma, to tworzą się owocniki bez pierścienia. Mają natomiast pochwę u podstawy trzonu, np. muchomor rdzawobrązowy (Amanita fulva). Czasem resztki osłony całkowitej są widoczne jako łatki na powierzchni kapelusza.

Tylko pierścień

Jeśli mamy odwrotny przypadek – tj. osłona częściowa jest gruba a całkowita znikoma lub jej nie ma, to dojrzały owocnik będzie miał pierścień na trzonie, ale nie będzie miał pochwy u podstawy trzonu. Tak jest np. u pieczarek (Agaricus) i u płachetki zwyczajnej (Rozites caperatus).

Zasnówka

Jeśli osłona jest cienka i jest zbudowana z długich komórek, to podczas wzrostu owocnika jest rozrywana do postaci włókienek, pajęczynowatej zasnówki na powierzchni, a zwłaszcza brzegu kapelusza. Taka budowa osłony częściowej może pozostawiać ślad w postaci pierścieniowej włókienkowatej strefy w górnej częścią trzonu.

Pajęczynowate resztki osłon są charakterystyczne dla bogatego w gatunki rodzaju zasłonak (Cortinarius) i wielu innych przedstawicieli rodziny zasłonakowatych (Cortinariaceae).

Struktura pochwy i pierścienia

Jeśli warstwa osłony jest gruba, to jej pozostałości – pierścień, pochwa u podstawy trzonu, łatki na kapeluszu, są błoniaste i stosunkowo trwałe.

Sposób pękania osłony i kształt jej pozostałości zależy nie tylko od jej grubości ale i od rodzaju komórek ją budujących. Strzępki wydłużone, splątane ze sobą dają skórzastą osłonę, która rozrywa się na duże, trwałe łatki. Mniejsza lub posiadająca większy dodatek komórek kulistawych, daje osłonę bardziej kruchą, rozpadającą się na mniejsze części, zwykle mniej trwałą. Osłona może też być słabiej lub silniej zrośnięta ze skórką kapelusza lub powierzchnią trzonu, co też decyduje o sposobie jej rozrywania się oraz o większej lub mniejszej odporności na czynniki atmosferyczne.

Osłony mogą być także ześluzowaciałe.

Copyright © 2009 by Marek Snowarski – formularz kontaktowy/contact form
wersja publikacji 15.02.2017.www · ostatnio zmieniana/last modified 15.12.2009 · została utworzona/was created 15.12.2009
Zalinkuj tę stronę kodem (przykładowy tekst linku dostosuj do swoich potrzeb):
<a href="http://www.grzyby.pl/oslona-pochwa-pierscien.htm">Osłony - Grzyby Polski, Fungi of Poland grzyby.pl</a>