jadalny

Lycoperdon

purchawka (potocznie: Puffball /en/)

cechy makroskopowe

Owocniki średnie i większe. Kulistawe, gruszkowate lub maczugowate, do 10 cm wysokości.

space

Wnętrze zwykle z wyraźnym przejściem pomiędzy glebą i podglebiem. Podglebie wyraźnie komorowate, zwykle dobrze wykształcone, zabarwione, jedynie u purchawka gruszkowata (Lycoperdon pyriforme) czysto białe. Pseudokolumella zwykle obecna.

cechy mikroskopowe

Zarodniki kuliste lub kulistawe, gładkie u purchawka gruszkowata (Lycoperdon pyriforme), u pozostałych bardzo drobno do grubo brodawkowanych, 3.5-5.5 µm średnicy. Wyjątkowo z trwale przyczepioną sterygmą (purchawka ogonkowa (Lycoperdon caudatum)).

space

występowanie

W Polsce występuje kilkanaście gatunków purchawek. Wyrastają pojedynczo i w skupieniach, w różnego rodzaju siedliskach, na glebie, rzadziej (np. purchawka gruszkowata (Lycoperdon pyriforme)) na rozkładającym się drewnie.

wartość

Nie ma gatunków trujących, wszystkie w początkowym stadium rozwoju, tj. gdy na przekroju mają białe wnętrze, mogą być jadane. Z tym, że niektóre mają nieprzyjemny zapach, np. purchawka gruszkowata (Lycoperdon pyriforme), .

jak oznaczać

Podobnie jak w przypadku innych przedstawicieli rodziny purchawkowate (Lycoperdaceae) do pewnego oznaczenia potrzebne są owocniki w różnym wieku (aby mieć pewność co do charakteru osłony zewnętrznej), w tym koniecznie owocniki w pełni dojrzałe, aby można było zbadać cechy zarodników i włośni.

space

- rodzaj osłony zewnętrznej (egzoperydium) która może być od ziarnistej do kolczastej, kolce mogą być różnej długości, mogę być w grupach po kilka, stykając się końcami,

space

- obecność i barwa podglebia u młodych owocników (jedynie u purchawka gruszkowata (Lycoperdon pyriforme) jest ono czysto białe), jeśli podglebia brak lub jest ono wąskie a jednocześnie owocnik jest ksztłtu zbliżonego do kulistego, należy poszukać gatunku także wśród kurzawka (Bovista),

space

- obecność i rodzaj ryzomorf,

- podłożę i siedlsko.

space

space

space

space

space

space

(zapoznaj się z uwagami powyżej)

pyriforme

poglebie czysto białe; u podstawy dobrze rozwinięte białe ryzomorfy; egzoperydium ziarniste lub w postaci drobnych wielokątnych łuseczek, szybko zanika;

space

echinatum

Lycoperdon echinatum (purchawka jeżowata)

mammiforme

owocniki okryte białą cienką osłoną, która rozrywa się na kłaczkowate płatki, po nią krótkie, cienkie, gęsto położone, trwałe kolce, zwykle jaśniejsze od endoperydium, pojedyncze lub skupione po kilka

rzadka; lasy liściaste dębowo-grabowe, obrzeża, ciepłolubna, na wapieniu

- klucz uwzględniający cechy mikroskopowe

pyriforme

Lycoperdon pyriforme (purchawka gruszkowata)

caudatum

echinatum

Lycoperdon echinatum (purchawka jeżowata)

decipiens

owocniki kulistawe, nieco spłaszczone, z silnymi ryzomorfami; kolce egzoperydium krótkie, zakrzywione ku sobie; po opadnięciu powstaje siateczkowaty wzór, z jaśniejszymi oczkami siatki; zarodniki z bardzo grubymi, wyraźnymi brodawkami, 5-10 na obwodzie; włośnia w centrum owocnika typu Bovista, z licznymi dużymy jamkami

stanowiska kserotermiczne, na wapieniu, głównie na południu Europy; podobna występuje w obszarze śródziemnomorskim

mammiforme

owocniki okryte białą cienką osłoną, która rozrywa się na kłaczkowate płatki, po nią krótkie, cienkie, gęsto położone, trwałe kolce, zwykle jaśniejsze od endoperydium, pojedyncze lub skupione po kilka; włośnia elastyczna, z nielicznymi dołkami; zarodniki grubo brodawkowane, wymieszane z licznymi odłamanymi sterygmami

rzadka; lasy liściaste dębowo-grabowe, obrzeża, ciepłolubna, na wapieniu

perlatum

nigrescens

norvegicum

owocniki mniejsze, kulistawe lub odwrotnie stożkowate jasnobrązowe; kolce i areolki podobne do purchawka chropowata (Lycoperdon perlatum); włośnia elastyczna, zwykle z niewielką ilością, dużych, okrągłych dołków; zarodniki małe, 3.5 µm średnicy, niemal gładkie

rzadka, w lasach

marginatum

umbrinum

Lycoperdon umbrinum (purchawka brunatna)

molle

Lycoperdon molle

lambinonii

owocniki gruszkowate; egzoperydium mączyste, ziarniste, z prostymi lub złożonymi kolcami, zółtobrązowe z wiekiem brązowe, niemal całkowiecie zasłania endoperydium; endoperydium lśniące, brązowawe; włośnia z nielicznymi punktowanymi dołkami; zarodniki ok. 4 µm, średnicy (mierzone bez brodawek), zwykle wymieszane z odłamanymi sterygmami

rzadka; w lasach iglastych i mieszanych, czasami na pastwiskach

lividum

ericaceum

ericaceum var. subareolatum

owocniki gruszkowate; egzoperydium brązowe, ziarniste, z niezłożonymi kolcami, te odpadają na gónej części owocnika pozostawiając nieregularny areolkowaty wzorek

space

znalezisko 20001111.18.00 - Lycoperdon (purchawka); Dolny Śląsk, okolice Oławy
25f · 20001111.18.00
leg. Marek Snowarski
/Dolny Śląsk, okolice Oławy/
znalezisko 20051007.7.05 - Lycoperdon (purchawka); Słowacja, Strazovske vrchy, Pruzina-Priedhorie, udolie Strazovskeho potoka, NPR Strazov, sedlo Samostrel
10f · 20051007.7.05
/Słowacja, Strazovske vrchy, Pruzina-Priedhorie, udolie Strazovskeho potoka, NPR Strazov, sedlo Samostrel/
znalezisko 20051007.8.05 - Lycoperdon (purchawka); Słowacja, Strazovske vrchy, Pruzina-Priedhorie, udolie Strazovskeho potoka, NPR Strazov, sedlo Samostrel
21f · 20051007.8.05
/Słowacja, Strazovske vrchy, Pruzina-Priedhorie, udolie Strazovskeho potoka, NPR Strazov, sedlo Samostrel/
znalezisko 20051007.8b.05 - Lycoperdon (purchawka); Słowacja, Strazovske vrchy, Pruzina-Priedhorie, udolie Strazovskeho potoka, NPR Strazov, sedlo Samostrel
15f · 20051007.8b.05
/Słowacja, Strazovske vrchy, Pruzina-Priedhorie, udolie Strazovskeho potoka, NPR Strazov, sedlo Samostrel/
znalezisko 19980719.3.98 - Lycoperdon (purchawka); Dolny Śląsk, okolice Twardogóry
7f · 19980719.3.98
leg. Marek Snowarski
/Dolny Śląsk, okolice Twardogóry/
literatura · references
· Hansen, L., Knudsen, H., 1997 — Nordic Macromycetes vol. 3. Heterobasidioid, Aphyllophoroid and Gasteromycetoid Basidiomycetes. p.227 [110]
· Mornand, J., 1990 — Les Gasteromycetes de France (6 Ä Lycoperdales). p.61 [116]
· Rudnicka-Jezierska W., 1991 — Flora Polska. Grzyby (Mycota). Tom XXIII. Purchawkowe (Lycoperdales), tęgoskórowe (Sclerodermatales), pałeczkowe (Tulostomatales), gniazdnicowe (Nidulariales), sromotnikowe (Phallales), osiatkowe (Podaxales). p.21 [14]
· Gumińska B., Wojewoda W., 1983 — Grzyby i ich oznaczanie. [5]
obecnie nie jesteś zalogowany(a) — oglądasz okrojoną, przeglądową wersję atlasu — zaloguj się (pola w prawym górnym rogu każdej strony)
lub załóż konto dostępu o ile go jeszcze nie posiadasz

Copyright © 1997-2017 by Marek Snowarski – formularz kontaktowy/contact form
przeglądowa (zwykła) wersja atlasu 17.04.25 · ta strona była ostatnio zmieniana/last modified 25.04.2017 · powstała/was created 09.08.1998

Zalinkuj tę stronę kodem (przykładowy tekst linku dostosuj do swoich potrzeb):
<a href="http://www.atlas-roslin.pl/gatunki/Lycoperdon.htm">Lycoperdon (purchawka) - Flora Ogród Zbiorowiska - Atlas roślin Polski atlas-roslin.pl</a>